CEN Library -
John adam

សាធារណ​រដ្ឋនិយម​

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

និយមន័យ​ដ៏​ត្រឹមត្រូវ​បំផុត​នៃ​“​សាធារណរដ្ឋ​” គឺ​និយមន័យ​របស់លោក ច​ន អាដាម (John Adam) ដែល​បាន​សរសេរ​តាំងពី​មិនទាន់បាន​ក្លាយជា​ប្រធានាធិបតី​ទី​២ របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៨៧​ម្លេះ​។

Liberalism

សេរីនិយម(Liberalism)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​ដោយសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មាន​ភាពស្មុគស្មាញ ការប្រើប្រាស់​ពាក្យ សេរីនិយម នេះ​ត្រូវបាន​គេ​ផ្តល់​អត្ថន័យ​ខុសៗ​គ្នា​ទៅតាម​តំបន់​ផ្សេងៗ​នៃ​ប៉ែក​អា​ត្ល​ង់​ទី​ច​។

Edmund-burke-portrait-006

អភិរក្សនិយម (Conservatism)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

     ​ពាក្យ​ទំនៀម​បុរាណ ដែល​បង្ហាញ​ពី​សារៈសំខាន់​នៃ​ការមិន​ផ្លាស់ប្តូរ​បាន​និយាយថា “ ប្រសិនបើ​របស់​មួយ​មិនទាន់​ខូច​ទេ គ្មាន​ហេតុផល​អី​ត្រូវ​ជួសជុល​នោះទេ ” ។

Cambodia-constitution-2556-2012b

រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​(Constitution)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​“​យើង ប្រជាពលរដ្ឋ​នៃ​សហរដ្ឋ​អា​មេ​រិច បានរៀបចំ​និង​បង្កើតឡើង​នូវ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ សម្រាប់​ប្រជាជាតិ​សហរដ្ឋ​អា​មេ​រិច នៅក្នុង​គោលបំណង​បង្កើត​នូវ​សហ​ព​ន្ធ័​មួយ​ដ៏​ល្អប្រសើរ ដោយ​ប្តេជ្ញា​កសាង​យុត្តិធម៌ ការពារ​ភាព​ស្ងប់ស្ងៀម​ក្នុងប្រទេស ផ្តល់នូវ​កិច្ចការពារ​ជាទូទៅ​លើកកម្ពស់​សុខុមាល​ភាព​សង្គម និង​ធានា​ឲ្យ​បាន​នូវ​សេរីភាព និង​ភាព​រីកចម្រើន​សម្រាប់​ទាំងអស់គ្នា​។​”

United_states_capitol_west_front_edit2

​សេចក្តីសំរេចចិត្ត​រប​ស់​សភា​អាមេរិក​

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

    ​ដើម្បី​បញ្ជាក់​ពី​ការសំរេចចិត្ត ឬ​ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​មតិយោបល់​របស់ខ្លួន សភា​ទាំងពីរ​នៅ​អាមេរិក (​សភាតំណាងរាស្ត្រ និង​ព្រឹទ្ធសភា​) ប្រើប្រាស់​នូវ​ប្រភេទ​នៃ​សេចក្តីសំរេចចិត្ត​(Resolution) បី​ខុសប្លែក​ពីគ្នា​។​

1142_1

​បាត់​ខ្លួន​ក្នុង​សកម្មភាព​(MIA)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

    ​មៀ ( MIA )  គឺជា​អក្សរ​កាត់​នៃ​ពាក្យ Missing in Action​មានន័យថា “​បាត់​ខ្លួន​ក្នុង​សកម្មភាព​” ត្រូវបាន​គេ​ប្រើ​ជា​ពាក្យ​ពិសេស​មួយ សំរាប់​ហៅ សំដៅ​ទៅលើ​បុគ្គលិក​-​កងទ័ព​អាមេរិក​ក្នុង​សង្គ្រាម​ឥណ្ឌូចិន ដែល​បាត់​ខ្លួន ចាប់ពី​ក្រោយ​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​នា​ឆ្នាំ​1973 (​ធ្វើឡើង​រវាង​អាមេរិក​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ហាណូយ​) និង​អ្នក​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្រៅបញ្ជី​អ្នកទោស​សង្គ្រាម​ដែល​ត្រូវបាន​ដោះលែង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​ហាណូយ ។

Human-rights-day-limg

​សិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​សិទ្ធិមនុស្ស បាន​ចាក់ឫស​យ៉ាងជ្រៅ​នៅក្នុង​មនសិការ​នយោបាយ នៃ​មនុស្ស​រាល់គ្នា​នៅក្នុង​សម័យនេះ​។​យើងទាំងអស់គ្នា​សុទ្ធតែ​អាច​ដឹងថា រឿង​អ្វីដែល​ល្អ ដែល​មនុស្ស​មាន​សិទ្ធិ​ក្នុងការ​ទទួលយក និង​រឿង​អ្វីដែល​មិនល្អ​និង​គួរ​ចៀសវាង​។

Cjhadfda

​លោក​ខាងជើង , លោក​ខាងត្បូង (The North, The South)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

ការបែងចែក​ពិភពលោក​ជា​លោក​ខាងជើង និង​លាក​ខាងត្បូង ជាការ​បែងចែក​ឈរលើ​មូលដ្ឋាន​សង្គម​-​សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ ពោលគឺ​ជាការ​បែងចែក​ផ្អែកលើ​មូលដ្ឋាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ និង​កំរិត​នៃ​ការអភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស​។

Socialism-ok

សង្គមនិយម​(Socialism)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​នៅក្នុង​កំឡុងពេល​ប្រមាណ​ពីរ​ទសវត្ស​ចុងក្រោយ​ទស្សនៈ​សង្គមនិយម​ក្នុង​ទម្រង់​ផ្សេងៗ​គ្នា​ជាច្រើន​ត្រូវបាន​រៀបចំ​និង​បង្កើតឡើង​។

លោក ចន ឡុក (1732-1704)

​សមភាព​(Equality)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​មាន​អ្នកនយោបាយ​តិច​ប៉ុណ្ណោះ​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន ដែល​លើកយក​បញ្ហា​សមភាព​មក​ពិភាក្សា​។ ជាមួយគ្នា​ដែរ ពាក្យ​ថា​សមភាព ជានិច្ច​ជា​កាល​រមែង​ត្រូវបាន​គេ​ប្រើ​ជាមួយគ្នា​នូវ​ពាក្យ សេរីភាព ភាតរភាព ជាពិសេស​នៅក្នុង​សម័យ​បដិវត្តន៍​។

Freedom

សេរីភាព​(Freedom)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​នៅក្នុង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​លោកខាងលិច ពាក្យ​ថា សេរីភាព​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា​ជា​សិទ្ធិ​មូលដ្ឋាន​របស់​មនុស្សជាតិ​។ វា​ជា​ឧ​ត្ត​ម​គតិ​ដ៏​មានតម្លៃ​ខ្ពង់ខ្ពស់​ដែល​មនុស្ស​ជាច្រើន​សុខចិត្ត​ ប្រយុទ្ធ​និង​ពេលខ្លះ​សុខចិត្ត​លះបង់​ជីវិត​ដើម្បី​ទទួលបាន​។

Globalization

សកលភាវូបនីយកម្ម​(Globalization)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា


​    ​ភាសា​សាមញ្ញ​គេ​និយាយថា ពិភពលោក​ចាប់ផ្តើម​រួញ​ខ្លី​ជាង​មុន​។ ប្រព័ន្ធ​ព័ត៌មាន ទំនាក់ទំនង​ដ៏​សម្បូរ​ណ៌​បែប ដូចជា ទូរ​សព្ទ័ ការផ្ញើរ​សារ អ៊ី​ម៉ែ​ល បណ្តាញ​ទំនាក់ទំនង​សង្គម ការផ្ទេរ​ប្រាក់​យ៉ាង​លឿន​តាម​ធនាគារ និង​ការទទួល​ព័ត៌មាន​តាម​ប្រព័ន្ធ​ផ្កាយរណប​ជាដើម បាន​ពង្រឹង​តថភាព​នៃ​ទំនាក់ទំនង​សង្គម​កាន់​តែមាន​ភាពងាយស្រួល​ជាទីបំផុត​។

Index

​រដ្ឋ​(The State)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​រដ្ឋ គឺជា​បណ្តុំ​នៃ​អំណាច​ទាំងអស់​ក្នុងសង្គម​។ យើង​រស់នៅ​តាំងពី​កើត​រហូតដល់​ស្លាប់​ទៅវិញ​ក្រោម​ដែន​នៃ​ការគ្រប់គ្រង​របស់​រដ្ឋ ហើយ​ផ្នែក​ផ្សេងៗ​របស់​រដ្ឋ​មាន​ឥទ្ធិពល​មកលើ​ជីវិត​របស់​យើង​ស្ទើ​តែ​គ្រប់បែបយ៉ាង​។

Fashion-burka-burqa-religious_clothes-bikini-swimsuit-mtun172l

លោកខាងលិច​(Western World, the West, Occident) ​

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

    ​វាក្យ​ស័ព្ទ​លោកខាងលិច តាម​ភាសា​អង់គ្លេស និង​តាម​ការប្រើប្រាស់​សព្វថ្ងៃ អាច​មានន័យ​ច្រើនយ៉ាង ចំនុះ​ទៅលើ​បរិបទ​ដែល​គេ​ប្រើប្រាស់​វា​។

Oucjctxl8aidnyjjnkt0

ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ​ជាតិ (​អាមេរិក ), National Security Council

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ​ជាតិ​របស់​អាមេរិក (​សរសេរ​កាត់​NSC-​អិន​.​អេស​.​ស៊ី​) ជា​អង្គភាព​របស់​ការិយាល័យ​ប្រតិបត្តិ​ប្រធានាធិបតី ដែលមាន​ភារៈ​ជួយ​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​ក្នុងការ​បង្កើត និង អនុវត្តន៍​សេចក្តីសំរេច​អំពី សន្តិសុខ​ជាតិ ។

Techcello_security

សន្តិសុខ​(Security)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

    ​រដ្ឋបុរស​នៃ​ជនជាតិ​រ៉ូ​ម៉ាំង​លោក ស៊ី​សេ​រ៉ូ (Cicero) បានលើកឡើង​នៅ​ពាក់កណ្តាល​សតវត្ស​ទី​១ (​មុន គ​.​ស​) ថា “​សុវត្ថិភាព​នៃ​ប្រជាជន គឺជា​ច្បាប់​ដែល​ខ្ពស់បំផុត​” (Salus populi suprema est lex) មិន​ថា​នៅក្នុង

Singapore-model

ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍ (Developed Country)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍ គឺជា​ប្រទេស​ដែលមាន​ចំនូល​សម្រាប់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ខ្ពស់ ។ បណ្តា​ប្រទេស​ដែលមាន លិបិក្រម​អភិវឌ្ឍន៍​មនុស្ស​ខ្ពស់​;(Human Development Index-HDI)​បាន​ត្រូវគេ​ចាត់ទុកជា​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍​។

166230071_8b8f7dd26f

​រាជាធិបតេយ្យ​(Monarchy)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​នៅក្នុង​សតវត្ស​ទី​២១​នេះ​មនុស្ស​ហាក់បីដូចជា​ឆ្អែតឆ្អន់ និង​នឿយណាយ ចំពោះ​ការដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​ដោយ​អំណាច​នយោបាយ​ប្រមូលផ្តុំ​លើ​កណ្តាប់ដៃ​មនុស្ស​តែ​ម្នាក់​ដូច​ពីមុន ដែលជា​ការ​ស្នង​អំណាច​បន្ត​គ្នា​ជា​គ្រួសារ ជាជាង​តាម​សមត្ថភាព​។​

120501_cope_poorschool

ប្រទេស​កំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ( Developing Country )

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

​“​ប្រទេស​កំពុងអភិវឌ្ឍ៍ន៍​” ជា​វាក្យសព្ទ​មួយ​ដែល​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​ហៅ​ប្រទេស​នានា​ដែលមាន​ស្តង់ដារ​នៃ​ការរស់នៅ​ទាប មិនទាន់​អភិវឌ្ឍន៍​មូលដ្ឋាន​ឧស្សាហកម្ម ហើយ​និង​មាន​លិបិក្រម​អភិវឌ្ឍន៍​មនុស្ស (Human Development Index :HDI ) កម្រិត​ទាប ។​

Corr13_logo_en

​អំពើពុករលួយ​(Corruption)

CEN វាក្យស័ព្ទនានា

អំពើពុករលួយ​មិនមែនជា​បញ្ហា​អ្វី​ថ្មី​សម្រាប់​សង្គមមនុស្ស​ឡើយ​។ អំពើពុករលួយ​មាន ជាច្រើន​បែប​ច្រើន​សណ្ឋាន​ស្ទើរតែ​គ្រប់​សង្គម​ទាំងអស់​។​បញ្ហា​នៃ​អំពើពុករលួយ គឺជា​ឧបសគ្គ រារាំង​ការអភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេស​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​។